Yönetici Pozisyonunda Çalışmak İsteyen Hekimler İçin Yüksek Lisans Doktora ve Lisans Eğitimlerinin Önemi

Değerli arkadaşlar hepinize merhabalar.

Uzun zamandan beri yüksek lisans, doktora ve açıköğretim gibi eğitim imkanlarını siz tıp doktorları için yazmaya ve paylaşmaya çalışıyorum. Bunları yaparken herkesin okuma sevdalısı, kendini bilimsel ve akademik olarak geliştirmeye çalışan idealist kişiler olduğunuzu düşünerek yapıyorum. Ondan dolayı maddi yararlarına pek girmiyorum. Diğer yandan bu eğitimlerin maddi yararları da yadsınamaz. Uzun zamandır sizlerden bu yönde sorular geliyordu eğitim imkanlarının sağlıkta yöneticilik pozisyonlarına etkisi üzerine.

Mevzuat denizi tabi ki çok büyük. Mevzuat içerisinde tıp doktorları için yüksek lisans, doktora ve tıp harici lisans eğitimlerinin faydalarını iki yerde yakaladım. Onları sizlerle paylaşacağım.

Sağlık Yöneticiliği ve Başhekimliklere Etkisi

Her tıp doktoru aynı zamanda bir yöneticidir. Yönetim, özelde sağlık yönetimi, bilmesi gerekir. Çünkü tüm tıp doktorları bir birimi ve belirli sağlık çalışanlarını idare etmektedir. Diğer yandan sağlık alanında yönetici olmak isteyen ve başhekimlik gibi pozisyonları düşünen tıp doktorları olabilir. Burada 694 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (25.08.2017 tarih ve 30168 sayılı Resmi Gazete) ile gelen ve 18.04.2018 tarihinde güncellenen Madde 190'da şu şekilde geçmektedir:

Eğitim ve araştırma hastaneleri başhekiminin eğitim görevlisi tabip veya tıp alanında doçent veya profesör unvanlı tabip; diğer hastane başhekimlerinin uzman tabip veya tıp, hukuk, kamu yönetimi, işletme, sağlık yönetimi alanında lisans, yüksek lisans veya doktora eğitimi almış tabip; yüz yatağın altındaki hastane başhekimlerinin tabip; ağız ve diş sağlığı ile ilgili hastanelerde başhekimin diş hekimi olması; başhekim yardımcılarının ise tıp, diş hekimliği veya eczacılık öğrenimi almış olması veya lisansüstü eğitim yapmış olmaları kaydıyla sağlık bilimleri lisansiyeri olması gerekir.

Maddede hastane başhekim ve başhekim yardımcısı olma şartları düzenlenmektedir. Eğitim ve araştırma hastanesi (EAH) başhekimlerinin öğretim görevlisi, doçent veya profesör gibi bir akademik unvana sahip olması gerekmektedir.

Diğer hastanelerin başhekimlerinin uzman doktor ya da tıp, hukuk, kamu yönetimi, işletme, sağlık yönetimi olanlarında lisans, yüksek lisans ya da doktora eğitimi almış tıp doktoru olması gerekmektedir. Buradan şunu anlamaktayız:

• Eğitim ve araştırma hastaneleri hariç özel ve devlet hastanelerine başhekim olmak için öncelikle tıp doktoru olmanız gerekmektedir.
• Tıp doktoru olmanın yanında tıp alanında bir yüksek lisans ya da doktora sahibi olmak ya da
• Tıp doktoru olmanın yanında açıköğretim ya da örgün öğretim fark etmez hukuk, kamu yönetimi, işletme veya sağlık yönetimi alanında lisans bitirmiş olmak ya da
• Tıp doktoru olmanın yanında hukuk, kamu yönetimi, işletme veya sağlık yönetimi alanında yüksek lisans ya da doktora sahibi olmak  gerekmektedir.

Bu eğitimlerden herhangi birisine ya da birden fazlasına sahip olanlar EAH haricinde özel ve devlet hastanelerine başhekim olarak atanabileceklerdir. 100 yatak altı hastanelere ise başhekim olabilmek için tıp doktoru olmak yeterlidir.

Sağlık Yönetimi İçin Açıköğretim ve Tezsiz Yüksek Lisans Karşılaştırması

Sağlık yönetimi alanında tezsiz yüksek lisans mı ya da açıköğretim lisans/önlisans mı bitirmek daha avantajlı şeklinde çok soru gelmektedir. Yukarıda da görüldüğü gibi sağlık yönetimi alanında yüksek lisans yapmış olmak ya da işletme, sağlık yönetimi gibi alanlarda lisans mezunu olmak yöneticilik için gerekebilmektedir. Bu açıdan lisans mezunu olabilmek için 2 yıllık sağlık kurumları işletmeciliği ya da yönetimi yeterli olmayacaktır. Bu eğitimi 4 yıla tamamlamak gerekecektir. Sağlık yönetimi bölümünün 2 yıllık önlisans ve 4 yıllık lisans bölümleri açıköğretimde ya da örgün olarak bulunmaktadır. Yukarıdaki şartlarda başhekim olabilmek için ya 4 yıllık sağlık yönetimine başlayıp bitimek ya da 2 yıllık önlisans bölümünü bitirip Dikey Geçiş Sınavı (DGS) ile kolayca 4 yıllık Sağlık Yönetimi ya da İşletme bölümüne geçmeniz gerekmektedir. 4 yılda 2 diploma almak istiyorsanız 2 yıllık sağlık kurumları işletmeciliğini bitirip DGS ile 4 yıllık işletme ya da sağlık yönetimi bölümüne geçebilirsiniz.

Açıköğretimde lisans mezunu olmak çok maliyetli bir eğitim değildir. Dönemine 200 - 300 lira arası bir maliyetle 8 dönem 4 yılda bitebilir. Diğer yandan Sağlık Yönetimi Tezsiz Yüksek Lisansı 3 ya da 4 dönemde yani 1,5 - 2 yılda kısa sürede bitmekte ama maliyet olarak 5.000 - 20.000 lira arası gibi yüksek bir maliyet gerektirmektedir.

Açıköğretim ile lisans bitirmek için derslere girmenize gerek yoktur, Çok çalışmadan ve yılda 4 ile 6 haftasonu sınavlara girerek mezun olabilirsiniz. Diğer yandan Sağlık Yönetimi yüksek lisansı için derslere katılmanız, sunum yapmanız, ödev hazırlamanız, sınavlara girmeniz ve yüksek lisansı bitirebilmek için proje ödevi yapmanız gerekmektedir. Yüksek lisans süre olarak kısa olsa da daha yoğun bir eğitimdir.

Bu noktada bu hususları göz önünde bulundurarak seçim yapmak size düşmektedir.

Toplum Sağlığı Merkezi Başkanlığı

Mevzuatta geçen diğer bir konu ise Toplum Sağlığı Merkezi (TSM) başkanı olabilmek için geçen eğitim hiyerarşisidir. Toplum Sağlığı Merkezi ve Bağlı Birimler Yönetmeliği'nde (05.02.2015 tarihli ve 29258 tarihli Resmi Gazete) Madde 6'da TSM başkanının nasıl atanacağına dair şu madde geçmektedir:

Toplum sağlığı merkezine, müdürlüğün teklifi ve Kurumun onayı ile bir hekim, TSM başkanı olarak görevlendirilir. Görevlendirme, tercihen aşağıdaki kişiler arasından, sıralamaya uyularak yapılır;

a) Halk sağlığı uzmanı ya da epidemiyoloji uzmanı hekimler,

b) Halk sağlığı ya da epidemiyoloji alanında doktora yapmış olan hekimler,

c) Halk sağlığı ya da epidemiyoloji alanında yüksek lisans yapmış olan hekimler,

ç) Yönetimle ilgili alanlarda doktora ya da yüksek lisans yapmış olan hekimler,

d) Bakanlıkça ya da Kurumca onaylanmış toplum sağlığı ile ilgili alanlarda sertifikalı eğitim alan hekimler öncelikli olmak üzere diğer hekimler.

Toplum Sağlığı Merkezi başkanlığı her ne kadar taşra teşkilatında bürokratik olarak çok önem verilen bir yönetim pozisyonu olmasa da halkın sağlığına doğrudan etki etmesi nedeniyle önemli bir pozisyondur. Bundan dolayı yönetmelikte başkan olabilmek için yukarıdaki gibi bir hiyerarşi belirlenmiştir.

TSM başkanı olabilmek için ilk seçenek halk sağlığı ya da epidemiyoloji alanlarından birisinde tıpta uzmanlık ya da yandal yapmış olmaktır. İkinci sırada ise yine aynı alanlarda doktora eğitimi gelmektedir. Üçüncü sırada ise bu alanlardan alınmış yüksek lisans eğitimi gelmektedir. Doktora ve tıpta uzmanlık eğitimleri düzey olarak denk eğitimlerdir. Tıpta uzmanlık eğitiminin önde olmasının sebebi sahaya ve uygulamaya yönelik olması ve Sağlık Bakanlığı tarafından kabul edilmesidir. Halk sağlığı ya da epidemiyoloji doktorası sahibi hekimler uzman doktor olarak kabul edilmemektedir. Çünkü doktora bir saha ve uygulama derecesi değil akademik bir derecedir. Bunlara rağmen yönetmelikte halk sağlığı doktorası ya da uzmanlığı eşit derecede kabul edilebilir, bunun önünde bir engel yoktur.

Dördüncü sırada ise yönetimle alakalı yüksek lisans ve doktora yapmış hekimler maddesi geçmektedir. Burada yönetimden kasıt işletme ve sağlık yönetimi bölümleridir. Sağlık yönetimi yüksek lisansı (MHA) ya da işletme yüksek lisansı (MBA) ya da doktora yapmış hekimler de önceliklendirilmektedir.

Sonuç

Sağlık alanında yönetim pozisyonlarına alanında eğitim almış hekimlerin önceliklendirilmesi birkaç alanda başlamış durumda. Bunu bir başlangıç olarak kabul ediyor ve ilerleyen zamanlarda birçok alanda artarak devam edeceğini umuyorum. Siz tıp doktorları da hem eğitim sevdasıyla ve geleceğe yatırım olarak LİSANS, YÜKSEK LİSANS ve DOKTORA eğitimlerinize devam ediniz. Eğitime yapılan yatırım boş kalmayacaktır.

Yasal mevzuatta ya da haricinde geçen konuyla alakalı bildiğiniz uygulamalar varsa lütfen sizler de burada paylaşınız.

Hepinize kariyerinizde başarılar dilerim.

YÖKDİL / Akademik İhtiyaçlar İçin Yeni Çözüm

Değerli dostlar. Uzun bir aradan sonra tekrar merhabalar.

Yakın zamanda devreye giren yeni bir dil sınavı olan YÖKDİL sınavı başvuru alımlarına başladı. ÜDS sınavı kaldırıldığından itibaren akademik başvurulara yönelik bir dil sınavı ihtiyacı bulunmaktaydı. YÖKDİL sınavı da bu ihtiyacı kapatacağa benziyor.

Bildiğiniz üzere 2012 yılına kadar kamu sektörüne yönelik olarak KPDS, akademiye yönelik olarak ÜDS sınavı bulunmaktaydı. 2012 yılında bu sınavların ikisi de YDS başlığı altında toplanmıştı. ÜDS sınavı fen bilimleri, sağlık bilimleri ve sosyal bilimler başlıkları altında 3 farklı türde yapıldığı için akademik başvurularda tercih edilen bir yoldu. YDS sınavının gelmesiyle herkesin her alandan gelen soruları çözmek zorunda bırakılması adayları isyan ettirmişti. Örneğin, sağlık alanı dışındakiler sağlık alanının çok ileri konuları olan antibiyotik, alerji gibi alanlardan sorulara maruz bırakılmaktaydı. İşte YÖKDİL sınavı rahmetli ÜDS gibi fen, sağlık ve sosyal bilimler alanlarında ayrı kitapçıklarla sınav yapacak.

Sınav yapmaktan bıkmış gibi görünen ÖSYM bu yeni çıkan YÖKDİL sınavını Anadolu ve Ankara Üniversitelerine taşere etmiş durumda. Sınavın hazırlanması TÖMER ve dil öğretimiyle meşhur Ankara Üniversitesi'ne, sınavın yapılması ise Açıköğretim sistemi ve ağıyla meşhur Anadolu Üniversitesi'ne yüklenmiş durumda. Ankara Üniversitesi zaten TIPDİL sınavı sayesinde konuya dair tecrübeye sahip. Anadolu Üniversitesi ise AÖF sistemi sayesinde zorlanmadan bu işin altından kalkacaktır. Yani kalifiye üniversitelere bu işi vermek akıllıca olmuş. YÖK ve ÖSYM'den daha iyi bu işi kıvıracakları kesin.

Gelelim sınava. Sınav akademik dil yeterliliği ihtiyacı olan, yani lisansüstü programlara ya da doçent profesör gibi akademik kadrolara başvuranlar için açılmış durumda. YDS gibi dil tazminatı dağıtılmadığı için kasıntı olmayacağını tahmin ediyorum. İlk sınav 5 Mart 2017 Pazar günü saat 09:30'da tek oturum halinde yapılacak. Sınav 80 sorudan oluşacak ve süre 180 dakika yani 3 saat olacak. Sınav için gerekli olan kalem ve silgi Anadolu Üniversitesi'nin açıköğretim sisteminden aşina olduğumuz üzere adaylar tarafından getirilecek.

Sınav için son başvuru tarihi 7 Şubat 2017. Eğer akademik başvurular için dil ihtiyacınız varsa durmayın hemen başvurun. Başvuru ücreti ise 75 tl. Sınava giriş belgeleri 27 Şubat'ta yayınlacak. Sınav ülke genelinde 30 ilde gerçekleştirilecek.

Sınav başvuruları için önce YÖK tarafından kurulan YÖKDİL sayfasına girmeniz gerekiyor: http://yokdil.yok.gov.tr

Daha sonrasında "Sisteme Giriş Yapın" dediğiniz zaman Anadolu Üniversitesi tarafından kurulan sisteme aktarılıyorsunuz: https://sinavbasvuru.anadolu.edu.tr/ogrenci

Sonrası ise kolay. Halledilir.

YÖK sınavın yılda 2 defa gerçekleştirileceğini ve ilerde şu an için sadece İngilizce alanında olan sınavın Almanca, Fransızca ve Arapça dillerine de genişletileceğini belirtmiş. Sınavın geçerlilik sınırı bulunmamakta. Ayrıca sınav TUS sınavında yerleştirilmek için de kullanılabilecek. Tabi TUS için geçerlilik süresi 5 yıl olacak muhtemelen.

Akademik alanda dil ihtiyacı olanların muhakkak girmelerini tavsiye ediyorum. 2012 yılından bu yana ÜDS'nin kalkması ve YDS'nin çok zor olması nedeniyle akademik alanda ilerleyenler tarafından  büyük itirazlar geliyordu. Bu alanı kapatmak üzere YÖK bu sınavı hayata geçirdi. Bu açıdan sınav fırsat olabilir.

Herkese sınavlarında başarılar dilerim.

Daha ayrıntılı inceleme için:
http://yokdil.yok.gov.tr/yokdil_sinavi_bilgi_notu_20170202.pdf

Yüksek Lisans ve Doktoraya Kavramsal Yaklaşım

Tıp camiası olarak yüksek lisans ve doktora kavramlarına biraz yabancıyız. Var ise yok ise TUS ile tıpta uzmanlıkla ilgileniyoruz. Yüksek lisans ve doktora konusunda biraz daha bilgi kazanmak ve bu kavramları tam anlamıyla yerli yerine oturtmak için yazmaya başlayayım.

Yüksek Lisans (YL)

Yüksek lisans, bir lisans öğretimine dayalı, eğitim - öğretim ve araştırmanın sonuçlarını ortaya koymayı amaçlayan bir yükseköğretim şeklinde tanımlanmaktadır. Yüksek lisansın birçok çeşidi vardır: Tezli veya tezsiz, örgün veya ikinci öğretim veya uzaktan öğretim. Bu kavramları açıklayalım.

Öncelikle tezli ve tezsiz yüksek lisans farkına değineyim. İsimlerinden de belli olduğu gibi tezli yüksek lisansta tez yazılması zorunludur. Diğer yandan tezsiz yüksek lisansta öğrenciler tezden daha hafif olan proje ödevi ile mezun olurlar. Tezli YL iki dönem ders, iki dönem de tez olmak üzere toplamda 4 dönem ve 2 senede ideal olarak biter. Tezsiz YL ise sadece ders dönemlerinden oluşur ve toplamda 2 ya da 3 dönemde ideal olarak biter. Yüksek lisans için, tezli ya da tezsiz olsun fark etmez, toplamda en az 10 ders alınmalıdır ve 3 yıl içerisinde bitirilmelidir. 3 yıl içerisinde yüksek lisansını tamamlayamayan adayların yüksek lisansla ilişiği son YÖK kararı doğrultusunda kesilir.

Tezli YL kabul için ALES ve dil puanı zorunluluğu vardır. Diğer yandan tezsiz YL için ALES ve dil puanı zorunluğu yoktur. Tezli YL kadroları genelde birkaç adet olurken, tezsiz YL kadroları daha çok olmaktadır (bunun nedenine birazdan değineceğim). Tezli YL YÖK'ün katkı payı kararı doğrultusunda öğrencilerden para alınmamaktadır. Kişi aynı anda sadece tek bir YL programında kayıtlı ise herhangi bir katkı payı ödemez. Diğer yandan tezsiz YL programları ücretli olmaktadır. Ücretleri devlet üniversitelerinde 5.000 tl civarında iken, özel üniversitelerde toplamda 50.000 tl düzeyine kadar çıkabilmektedir. Tezli YL sonrası aynı alanda doktoraya devam edilebilirken, tezsiz YL sonrası doktoraya devam edebilme YÖK'ün birkaç yıl önce aldığı kararla kaldırılmıştır. Örneğin, sosyoloji dalında tezsiz YL yaptıysanız sosyoloji doktorasına ya da işletmede tezsiz YL olan MBA (master of business administration) yaptıysanız işletme doktorasına bu karar değişmediği sürece başlayamazsınız.

Gelelim tezli ve tezsiz YL arasındaki felsefe farklılığına: Tezli YL genelde akademik amaçlarla yapılır. Bir alanda akademik olarak devam etmek istiyorsanız tezli YL yapmayı seçersiniz (tabi biz tıpçılar kendi alanımızda YL ihtiyaç duymamaktayız). Diğer yandan tezsiz YL konuyla ilgili alanda bir formasyon bir eğitim ve nosyon kazanmak için yapılır. Tezsiz YL sadece ders alınmasının ve tez olmamasının nedeni budur. Örneğin, hastanede başhekim olmak isteyen bir tıp doktorunu düşünelim. Sağlık yönetimi alanında tezsiz YL yapması yeterlidir. Çünkü doktorun amacı sağlık yönetimi alanında akademik olarak devam etmek değil, sağlık sektöründe yöneticilik yapacağı bir pozisyon için eğitim almak ve nosyon kazanmaktır. Bunun için de tezsiz YL biçilmiş kaftandır. Diğer yandan doktorumuz tıp fakültesinden mezun olmuş ve uzmanlık olarak sağlık yönetimi alanına gönül vermiş olsun. Sağlık yönetimi alanında doğrudan doktoraya kabul alabiliyorsa doktoraya, alamıyorsa tezli bir YL programına başlaması yerinde bir hareket olur. Böylece akademik kariyer basamaklarını çıkmaya devam edebilir.

Tezli YL amacı akademik ilerleme olduğu için tezli YL kadroları birkaç adetle sınırlı kalmaktadır. Diğer yandan bir alanda eğitim ve nosyon kazanmak isteyenlerin sayısı daha çok olacağı için tezsiz YL kadroları en az 5 - 10 olmakla birlikte 40 - 50 gibi sayılara bile ulaşabilmektedir. Bundan dolayı akademik ilerleme düşünmeyenlerin tezsiz YL programlarına başvurmaları ve akademik olarak ilerlemek isteyenlerin kadrolarını doldurmamaları yerinde olacaktır.

Gelelim yüksek lisans programlarındaki örgün öğretim, ikinci öğretim ve uzaktan öğretim farkına: Tezli YL programları örgün öğretim olarak verilmektedir. Yani hafta içi günlerinde ve mesai saatlerinde dersler yapılmaktadır. Tezli YL için hafta içi günlerinizden en az 1 ya da 2 günü ayırmanız gerekmektedir. bu programlar örgün öğretim olduğu için sadece tezli YL kayıtlı öğrenciler katkı payı ödememektedirler. Diğer yandan tezsiz YL programları genelde ikinci öğretim ya da uzaktan öğretimle verilmektedir. İkinci öğretim programların dersleri hafta içi günleri akşam saatlerinde ya da hafta sonları verilmektedir. Uzaktan öğretimde ise dersler yine aynı saatlerde ama bilgisayar üzerinden online olarak verilmektedir. Açıköğretim statüsünde yüksek lisans bulunmamaktadır. Tezsiz YL dersler ikinci öğretim ve uzaktan öğretim olarak işlendiği için öğrenciler yüklü miktarda katkı payı ve öğrenim ücreti ödemektedirler.

Yüksek lisans sonrası, tezli veya tezsiz fark etmez, kişiler M.Sc. (master of science) veya bilim uzmanlığı derecesi kazanırlar. Bazı dalların kendine özgü isimleri vardır. Tıpkı MBA (master of business administration), MHA (master of health administration) ya da MPH (master of public health) örneklerinde olduğu gibi.

Doktora

Doktora ise beş yıldan kısa süre lisans eğitimi alanların yüksek lisanstan sonra, beş sene ve üzeri eğitim alanların (tıp, veterinerlik, dişçilik ve eczacılık) kendi alanlarında yüksek lisansa gerek olmadan kabul edildiği, ders  ve tez döneminden oluşan, yaklaşık 4 sene süren eğitim olarak tanımlanmaktadır. Doktorayı bitirenler PhD (doctor of philosophy) veya bilim doktoru unvanı alırlar.

Doktora ideal olarak 4 dönem ders, 4 dönem tez dönemi olmak üzere 8 dönem ve 4 sene sürer. YÖK'ün yakın zamanda aldığı karara göre 6 sene içerisinde kayıt oldukları doktora programlarını ve 3 yıl içerisinde yüksek lisans programını bitiremeyenlerin programla ilişikleri kesilir. Daha öncesinde yüksek lisans ve doktora programlarına kayıtlı olanları için bu süre 2016 Nisan ayından hesaplanır. Yani halihazırda 2016 Nisan öncesi YL ve doktoraya kayıtlı olanların, ne zamandır devam ettiklerine bakılmaksızın, sırasında 3 ve 6 seneleri Nisans 2016 itibariyle başlatılıyor.

Doktora programlarında YL programlarında olduğu gibi ayrımlar yoktur. Tük doktora programlarında örgün öğretim olarak hafta içlerinde ve mesai saatlerinde dersler işlenir ve tez yazmak zorunludur. Doktoranın amacı bir alanda akademik olarak bilimsel araştırma ve ders verme yetkinliğine erişmektir. Akademik eğitim sürecinin son noktasıdır. Doktora sonrası kişiler "artık ders verebilir" konumuna gelebilmektedir.

Doktoraya özgü süreçlerden birisi de yeterlilik sınavıdır. 2 yıl 4 dönemde ideal olarak ders dönemini tamamlayan doktora öğrencileri tez dönemine geçebilmek için alanlarında yeterlilik sınavını vermek zorundadırlar. Yeterlilik sınavında, kişinin aldığı ya da alamadığı derslere bakılmaksınız, alanından her konuyla alakalı soru sorulabilir. Yeterlilik sınavını geçen doktora öğrencisi alanında yeterli bilgiyle donanmış olarak kabul edilir.

Doktora tezinin yüksek lisans tezine göre daha ileri, daha komplike ve daha kapsamlı olması beklenir. Doktora tezinde amaç literatüre yeni bir şey katmaktır. Literatürü tekrar eden tezler zayıf olarak kabul edilir. Tez savunmasını yapan kişi doktorasını almaya hak kazanır. Doktoranın tıpta uzmanlıkta bu noktada bir farkı vardır. Tıpta uzmanlık süreci başlanılan zamandan tam olarak eğitim süresi sonunda bitmek durumundadır. Uzmanlık 3 4 ya da 5 sene ise başlanılan zamandan bu süre zarfı sonra uzmanlık tez ve yeterlilik sınavı ile biter. Doktorada ise zorunlu bir bitirme süresi 6 yıl haricinde yoktur. Kişi derslerini aldığı, yeterlilik sınavını verdiği ve tez savunmasını yaparak tezini bitirdiği anda doktorası biter. Bu süreç 3 yıla kadar indirilebilir. Tez savunması yapılıp akademik jüriden kabul alındığı anda kişi doktora derecesine kavuşur.

Doktora yapıldığı alanla alakalı bilimsel, akademik ve araştırma sürecidir. Doktora yapanlar alanlarında istekli ve adanmış kişilerdir / kişiler olmalılardır. Bazı tıp doktorları askerlik görevinden kaçmak adına doktoraya başlamakta; isteklilik ve adanmışlıktan uzak bir şekilde doktora programında yer kaplamaktadırlar. Ülkemizde askerlik görevinin zorunluluğu ve biz tıp doktorlarına kısa dönem hizmetin bile olmayışı tıp doktorlarını bu çözüme itmektedir. Bu yönden kısmen bu hareket anlaşılabilir. Yine mümkünse yapılmaması en iyisidir. Çünkü öğretim üyeleri doktoraya öğrenci kabul ederken mümkün oldukça istekli ve adanmış adayları seçme, askerlik ve sırf akademik titr için başvuranları eleme gayretindedir.

Dikkat edilmesi gereken birkaç husus (Do ve Don't kısmı)

Şu anda YÖK kararı ile örgün öğretim lisans, yüksek lisans ve doktora programlarında okuyan öğrencilerden katkı payı alınmamaktadır. Diğer yandan aynı anda birden çok programa kayıtlı iseniz son kayıt yaptırdığınız 2. program için katkı payı ödersiniz. Örneğin, tıp fakültesinden mezun oldunuz. Fizyoloji alanında doktora yapıyorsunuz. Bunun yanında açıköğretimden sağlık kurumları işletmeciliği okumaya karar verdiniz. Normalde sadece açıköğretim bölümü okurken vermeyeceğiniz katkı payını ödersiniz.

Naçizane tavsiyem, bir alanda akademik olarak ilerlemek amacında değilseniz tezli YL yapmayın. Çünkü tezli YL akademik ilerleme içindir. Amacınız akademik ilerleme değil de, alanda eğitim almak ve nosyon kazanmak ise tezsiz YL yapın. Akademik ilerleme amacında olmamanıza rağmen kabul alacağınız tezli YL akademik ilerleme amacında olan başka birisini engelleyecektir. Çünkü tezli YL kadroları genelde birkaç adetle sınırlı iken, tezsiz YL kadroları 40 - 50 adete kadar çıkabilmektedir, genelde en az 5 - 10 adet olmaktadır.

Yakınlarda çıkan bir YÖK kararı ile aynı anda birden fazla tezli YL, doktora veya aynı anda hem doktora hem YL yapılması yasaklanmıştır. Kişi aynı anda ya bir tezli YL ya da doktora yapabilir. Diğer yandan bu programların yanında tezsiz YL programlarına kayıt olunmasında bir sakınca görülmemiştir. Yani kişi aynı anda en fazla tezli ve tezsiz YL programını ya da doktora ve tezsiz YL programını götürebilir. Ayrıca istediği kadar tezsiz YL programına kayıtlı olabilir.

Gerek yüksek lisans gerek ise doktora dereceleri alanda eğitim, nosyon kazanma, araştırma ve bilimsel derecelerdir. Bazı tıp doktorları sırf PhD ya da M.Sc. gibi dereceler adına programlara başlamaktadırlar. Çok acıdır ki, bunun için en kolay derece getiren programlar araştırılmaktadır. Oysa ki, yüksek lisans ya da doktoraya başlarken kolaylık ya da zorluk değil, kişisel ilgi ve merak ön plana çıkmalıdır. Kişi tutkulu olduğu ve mümkünse bir ömür kafa yormak istediği alanda yüksek lisans ya da doktora yapmalıdır. Sırf derece için en aç eforla doktora veren (bazı yerlerde anatomi, bazı yerlerde ise tıp tarihi ve etik) bölümler ve buralara kaydolan doktora öğrencileri doktoranın ruhunu anlayamamış, bir ömür de o felsefeye ulaşamayacak kişilerdir.

Sonuç

Tıp öğrencileri ve tıp doktorları arasında en çok bilinen akademik süreç tıpta uzmanlık eğitimidir. Bunun yanında birçok yüksek lisans ve doktora eğitimleri bulunmaktadır. Tıp öğrencilerinin ve tıp doktorlarının kariyerlerini daha iyi planlayabilmeleri için mümkünse daha tıp fakültesi sıralarından itibaren yüksek lisans ve doktora gibi akademik imkanları da bilmeleri gerekmektedir. Böylece herkes kariyerini daha bütüncül, kesin ve ayrıntılı şekilde planlayabilir.

Hayat tıp doktorları için bir öğrenme maratonudur. Bu süreçler de bu maratonun ayrı bölümlerini oluşturmaktadır. Kariyerinizi ve eğitimsel süreçlerinizi daha iyi planlama noktasında başarılar dilerim.

Doktoraya ya da ÖYP'ye Kabul Alanlar İçin Gereken Belgeler / Biraz da Bürokrasi

Bürokrasiyle, evrak işleriyle uğraşmayı hiç sevmem. Ama Türkiye şartlarında maalesef ki herkesin bu tarz işlerle uğraşması gerekiyor. Herkes biraz da olsa noter katibi oluyor.

Doktoralara ya da ÖYP programına kabul aldığınızda bazı belgeler teslim etmeniz gerekiyor. Bazıları 1 günde halledebileceğiniz, alabileceğiniz belgeler olsa da, bir kısmı ise belli bir süreç sonucunda alınan belgeler oluyor. Bundan dolayı bu yazıya gerek duyulabilir.

Bu noktada doktora ve ÖYP arasındaki belge farklılıklarının nedenine de değinebiliriz. Doktoraya kabul alan arkadaşlar öğrenci olarak başlayacakları için gerekli belgeler biraz daha az. Ama ÖYP kapsamında başlayacak arkadaşlar üniversiteye personel olarak başlayacakları için onlardan daha fazla belge isteniyor.

Burada genel olarak istenen belgelere ve önemli noktalarına değineceğim. Şunu bilmekte fayda var ki, her üniversitenin ve bölümün istediği belgeler farklılık arz edebilir. Ondan dolayı üniversitelerin isteklerini ve şartlarını dikkatlice gözden geçirip ona göre belgelerinizi hazırlayın.

Beraberce gerekli belgeleri ve nasıl alınacağınız inceleyelim.

Doktoraya Kabul Alanlar İçin Gerekli Başlıca Belgeler

Bazı üniversiteler doktora programlarına başvuru aşamasında, bazıları da kabul aldıktan sonra belgeleri istemektedir. Süreç iyi takip edilip yönetilmelidir.

Doktora kayıtlarında istenen başlıca belgeler şunlardır:

- Çok sayıda resim (Allah'ın emri zaten)
- Nüfus cüzdanı fotokopisi
- Tıp fakültesi mezuniyetinizle alakalı diploma fotokopisi ya da geçici mezuniyet belgesi
- Tıp fakültesi not transkriptiniz
- Askerlik tecil belgesi (erkek adaylar için tabi ki)
- ALES belgesi
- Yabancı dil belgesi (ÜDS, KPDS, YDS ya da yurtdışı TOEFL gibi notlar)
- İkametgah belgesi
- Üniversitenin istediği diğer form, dilekçe ve belgeler (genelde genel bilgiler, öğrenci kartı için dilekçe, vs, ...)

Doktora başvuruları gibi süreçlerle uğraşacak arkadaşlar için her belgeden ve evraktan elinde çok sayıda bulundurması önemlidir.

Zaten bu yola düşmüş arkadaşların bol miktarda fotoğraf ve nüfus cüzdanı fotokopisi bulundurması elzemdir.

Yukarıda sayılan belgeler arasında bir günde halledilecek belgeler de vardır, belirli bir süreç alan belgeler de. Bu noktada dikkatli olmak gerektir.

Örneğin, resim, nüfus cüzdanı fotokopisi, ALES ve yabancı dil puanlarının çıktılarının alınması, ikametgah belgesi, askerlik tecil belgesi bir günde halledilebilir. Tabi gerekli altyapı varsa.

ALES ve yabancı dil belgesini ÖSYM sonuç sisteminden çıkartmak veya fotokopilerini çektirmek birkaç dakikanızı alır. Tabi bu puanlar halihazırda elinizde varsa. Yani doktora başvuru döneminden önce ALES notumuzu ve yabancı dil puanımızı halletmemiz gerekmektedir.

Diğer bir zorlayan konu ise erkek adaylar için askerlik tecilidir. Eğer fakülteden yeni mezun oldu iseniz askerliğinizi tecil etmeniz gerekmektedir. Askerlik tecil belgeniz olmadan doktora programına kayıt olamaz ve başlayamazsınız. Askerliğini tecil etmek isteyenler ya da askerlik tecil belgesi almak isteyenlerin karşısında büyük bir bela vardır: Askerlik Şubeleri. Size tavsiyem bu konuyu hemen halledin çünkü askerlik şubelerinde ciddi sıkıntılar ve sorunlar olabiliyor. Mesela, işinizin olduğu tarih askerlik celp dönemlerine rastladıysa vay halinize. Şubede acayip bir curcuna olur. İşinizi halletmeniz günler alabilir. Ya da bürokratik işlere takıntılı / obsesif bir albaydır şube başkanı. Belgelerinizdeki bir kırışıklığa, mühür eksikliğine takabilir. Özet olarak, askerlik şubelerinden hep bir sıkıntı çıkacak şekilde düşünerek dikkatlice işinizi halledin. Askerlik tecil belgesini de mümkün mertebe 3 - 5 tane alın ki, bir daha buraya işiniz düşmesin.

Gereken belgeler arasında genel olarak bir süreç isteyen belgeler Tıp fakültesi mezuniyetinizle alakalı diploma fotokopisi ya da geçici mezuniyet belgesi ve tıp fakültesi not transkriptinizdir. Bazı tıp faküklteleri siz mezun olurken geçici mezuniyet belgesi vermekte, bazıları vermemektedir. Geçici mezuniyet belgesi alırsanız bu belge ile doktora kaydı yaptırabilirsiniz. Gerçi bizim zamanımızda mecburi hizmet bitirilmeden diploma verilmediği için işimizi geçici mezuniyet belgesi ile halletmek durumunda idik. Şu an ise mezun olanlar diplomalarını alıyor. O açıdan sıkıntı olmayabilir. Diplomanızı aldığınızda ise en az 5 tane onaylı fotokopisini almanız önemli. Çünkü işlerinizi onaylı fotokopileri ile halledeceksiniz.

Diğer önemli bir süreç alan belge ise transkript belgemizdir. Tıp fakültesinden mezun olurken rutin transkript verme işlemi yoktur. Yüksek lisans ve doktora işine bulaşacak arkadaşların bu belgeyi temin etmesi gerekir. Sizler de tıp fakültesi öğrenci işleri ile uğraşmanın nasıl bir eziyet ve acı olduğunu biliyor, yaşıyor ve hatırlıyorsunuz. Transkript almak için yapmanız gereken öncelikle başvuru yapmanız, sonra almanızdır. Mümkünse 5 tane alırsanız bir daha uğraşmamız, eziyet çekmemiş olursunuz. Transkript talep ederken öğrenci işleri ile konuşmanız önemli. Bazıları yazılı başvuru istiyor, bazıları online başvuru ile hallediyor. Bazı yerler direkt sizi gelip almanızı istiyor, bazı yerler sizin yerinize gelen birine teslim edebiliyor. Siz mecburi hizmette, çok farklı bir yerde çalışırken üniversitenizden belgeleri almanız açısından bu noktalar önemli. Ondan dolayı süreci öğrenci işleri ile konuşarak ve görüşerek ya da bir tanıdığınıza süreci takip ettirerek halledebilirsiniz. Eğer doktora ya da yüksek lisans başvurusu yapacaksanız aylar önceden "nasıl transkript işini halledeceğim?" derdine düşmenizde fayda var. Çünkü ancak hallolur.

ÖYP Kapsamında Başlayacaklar İçin Gerekli Başlıca Belgeler

ÖYP kapsamında bir üniversiteye başlarken hem üniversitenin personeli olarak başlayacak hem de doktora yapacaksınız. O açıdan ÖYP'ye başlayacaklar için bir çifte yük (double burden) söz konusudur. Hem akademik personel olmak için gereken farklı belgeler hem de doktoraya başlama açısından gerekecek yukarıda bahsedilen belgeler gereklilik arz etmektedir. Doktora için gereken başlıca belgelere yukarıda değinildiği için burada onlardan geriye kalan, özellikle personel alımı için gerekli diğer belgelere göz atacağız.

ÖYP ile başlayacaklar için başlıca gereken belgeler:

- Yerleştirme sırasında beyan edilen ALES belgesinin çıktısı
- Yerleştirme sırasında beyan edilen yabancı dil belgesinin çıktısı ya da fotokopisi (ÜDS, KPDS, YDS için çıktı, TOEFL gibi sonuçlar için fotokopi)
- Çok miktarda fotoğraf ve nüfus cüzdanı fotokopisi
- Diploma fotokopisi ya da geçici mezuniyet belgesi
- Lisans mezuniyetine ilişkin transkript
- İkametgah
- Adli sicil belgesi (yani sabıka kaydı)
- Erkekler için askerlik durum belgesi (askerlik tecil belgesi)
- Önceden kamu görevlisi olarak çalışmış olanlar için hizmet belgesi
- "Araştırma görevlisi" olarak çalışmasına engel bir durum olmadığına dair tam teşekküllü bir hasteneden alınmış sağlık raporu
- Üniversitenin isteyeceği diğer form, dilekçe ve belgeler (genelde genel bilgiler, personel kartı için dilekçe, vs, ...)

Aslında birçok belgeye yukarıda doktora başvuruları için gerektiğinden dolayı aşinayız. Burada aşina olmadığımız belgeler ise önceden kamu görevlisi olarak çalışmış olanlar için hizmet belgesi ve "Araştırma görevlisi" olarak çalışmasına engel bir durum olmadığına dair tam teşekküllü bir hasteneden alınmış sağlık raporudur.

Önceden kamu görevlisi olarak çalışmış olanlar için "hizmet belgesi" daha önceden çalıştığınız kamu kurumundan alacağınız bir belgedir. Daha önce çalıştığınız kamu hizmetinin özlük haklarını (kıdem, yıllık izin,...) üniversitede devam ettirmeniz açısından önemlidir. Daha önce kamu kurumunda çalıştıysanız muhakkak almanız ve teslim etmeniz gerekir. "Ben kıdem istemiyorum, vermeyeceğim" gibi bir şey deme hakkınız yok. Üniversite bu belgeyi kurumdan resmi yazı ile isteyebilir, fakat süreç aylar alabildiği için bu belgeyi elden takip etmeniz lehinize olur. ÖYP ile yerleşir yerleşmez bu belgeyi takip etmeye başlamanızda yarar vardır.

Diğer önemli bir belge ise "Araştırma görevlisi" olarak çalışmasına engel bir durum olmadığına dair tam teşekküllü bir hasteneden alınmış sağlık raporudur. "Araştırma görevlisi olmaya ne gibi bir tıbbi engel olabilir ki?" diye düşünmeyin, burası Türkiye, halletmeye bakın. Bırakın bu soruların cevabını dolaşacağınız doktorlar düşünsün. Bu belge açısından önemli olan tam teşekküllü bir hasteneden alınmasıdır. Bunun anlamı sizi değerlendirecek bütün dalların olduğu kapsamlı bir hastane olmasıdır. Bu belgeyi mümkün oldukça devlet hastanelerinden ya da eğitim araştırma / üniversite hastanesinden almaya çalışın. Mümkünse sahin, hasta yoğunluğu çok olmayan bir yer olsun ki, bir ya da birkaç gün içerisinde raporunuzu alabilin.

Araştırma görevlisi olabilmek için hangi dallar ve uzman doktorlar bana olur vermeli diye düşünmeyin. Bunun bir standardı yok. Devlet hastanesine bu rapor için başvurduğunuzda hekim dahi olmayan birisi size 5 - 6 tane dal yazacak ve bu dalları dolaşmak zorunda kalacaksınız. Kaderinize şimdiden razı olun. Görevlinin rapora yazdığı dalları dolaşırken hekim olduğunuzdan dolayı hekim meslektaşlarımızdan yana pek sorun yaşamazsınız. Yaşayacağınız en büyük sorun "hayırlı olsun" diyen hekim meslektaşınıza ÖYP'nin ne olduğunu açıklamak olacaktır. Çünkü eski jenerasyon ÖYP'yi bilmez, hatta tıpta doktora yapıldığını bile duymamıştır. Şanslı iseniz raporda yazan 5 -6 dalı dolaşmanız bir günde biter. Daha sonrasında aldığınız evrakları hastanedeki rapor birimine teslim ediyorsunuz. Daha sonrasında bir kurul toplanıyor ve size "araştırma görevlisi" olabilir misiniz olamaz mısınız kararını başlıyor. Siz belgelerinizi teslim ettikten sonra kurulun ne zaman toplanacağını ve kaç gün sonra raporu almanız için gelmeniz gerektiğini söylüyorlar, o gün gelip alıyorsunuz. Yani birkaç gün alabilen bir işlem bu sağlık raporu. Bir de pahalıdır, onu da hatırlatayım. Gideceğiniz dal başına ücret ödemek durumundasınız. Bu da raporu almak için hastaneye yaklaşık olarak 200 - 500 lira ödeyecksiniz demek oluyor.

Diğer bir ayrıntı olan husus var. O da şudur ki: Lisede hazırlık okuyanlara memuriyette 1 sene daha fazla kıdem veriliyor. Eğer lisede hazırlık okudu iseniz ve daha önce bu işlemi yapmadıysanız üniversiteye başlarken ya da başladıktan sonra okuduğunuz liseden alacağınız "hazırlık okuduğunuza dair yazı"yı belgeleri teslim ettiğiniz yere verebilir ve 1 memuriyet kademesi kazabilirsiniz. Dediğim gibi ayrıntılı bir nokta ve birçok üniversitede başladıktan sonra da halledilebiliyor.

Sonuç

Sonucu şu: Türkiye'de bürokrasi. Yakın ya da uzak bir gelecekte sorun yaşamak istemiyorsanız belge işlerinizi büyük bir titizlikle halledin. Öğrenci işleri ya da personel daire, hangisi ile muhatapsanız iyice sorun ve belge / bürokratik işleri ona göre halledin.

Doktoraya ya da ÖYP programına başvururken ALES, dil puanı ve mezuniyet notunuzu noktası ve virgülüne tam belirtin. Çünkü en küçük bir hata bile sahteciliğe girer ve doktora ya da ÖYP hayatınızın başlamadan bitmesine neden olur. Dikkatli olun.

Başta söylediğimi bir kez daha hatırlatayım: Burada gerekli belgeleri ana taslağıyla anlattım. Sizin durumunuz için gerekli olan belgeler muhatap olduğunuz öğrenci işleri ya da personel daire başkanlığıdır. Ondan dolayı buralarla iyi bir iletişimde olmanız ve koordineli hareket etmeniz gerekmektedir. Burada yazılarla sadece genel bilgidir.

Herkese bürokratik işlemlerinde kolaylıklar dilerim. Bürokratik işlerin akademik işleri etkilemediği / gölgelemediği bir ortamınız olması dileğiyle...

Sağlık Bilimleri Enstitüsü (SBE)

Birbiriyle ilgili bilim dallarından oluşan ve lisansüstü düzeyde eğitim - öğretim veren (yani yüksek lisans ve doktoralar) kurumlara enstitü denir. Sağlık Bilimleri Enstitüsü (SBE) sağlık bilimleri ile alakalı yüksek lisans ve doktoraların verildiği kurumdur.

Bu yazıyı yazmamın sebebi birçok tıp doktorunun "Sağlık Bilimleri Enstitüsü"nün ne olduğunu bilmemesi ve işlevinden haberdar olmamasıdır. Bırakın bunları birçoğumuz adını bile duymamıştır. Diğer yandan tıpta doktora ve yüksek lisans yapmak istiyorsak takip edeceğimiz yerler Sağlık Bilimleri enstitüleridir. Bundan dolayı bu yazıya ihtiyaç doğdu.

Sağlıkla alakalı tüm bölümler: Tıp, dişçilik, veterinerlik, eczacılık, FTR, diyetisyenlik,..., açacakları yüksek lisans ve doktoraları üniversitelerinin Sağlık Bilimleri Enstitüleri üzerinden açarlar. Dolayısıyla doktora ve yüksek lisans kadroları üniversitelerin Sağlık Bilimleri Enstitüsü sayfalarında yayınlanır. Ayrıca enstitü sayfalarında yüksek lisans ve doktoralara kabul şartları, ALES ve YDS gereklilikleri gibi şartlara da ulaşılmaktadır.

Örnek olarak İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü sayfasını verelim.

http://saglikbilimleri.istanbul.edu.tr/

İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü girişi, Cerrahpaşa Kampüsü içi

Sağlık Bilimleri Enstitülerini Sağlık Bilimleri Fakülteleri ile karıştırmamak lazımdır. Sağlık Bilimleri Enstitüleri sağlık alanında tüm yüksek lisans ve doktoraların verildiği yerdir, Sağlık Bilimleri Fakülteleri ise içerisinde sağlıkla alakalı bazı bölümleri (örn. FTR, odyoloji, ergoterapi,...) gibi bölümlerin bulunduğu ve bu bölümlere dair lisans eğitimlerinin verildiği tıp fakültesi benzeri bir fakültedir. Yani konumuz yüksek lisans ve doktoralarsa Sağlık Bilimleri Enstitüsü'ne bakmalıyız.

Sağlık Bilimleri Enstitülerinde Tıp Doktorları İçin Doktora İmkanları

Tıpta doktora imkanlarına dönelim. Tıp fakültesi altındaki anabilim dalları yüksek lisans ve doktoraları Sağlık Bilimleri Enstitüsü altında açmaktadırlar. Yani SBE'ler aktif eğitimi vermemekte, sadece öğrenci işleri, öğrenci alımları gibi idari işleri yürütmektedirler.

Örnek bir enstitü logosu

Bir örnek verelim. Diyelim ki Fizyoloji bölümüne gönül verdiniz ve bu alanda doktora yapmak istiyorsunuz. İstanbul Üniversitesi'nde Çapa'da ya da Cerrahpaşa'da Fizyoloji alanında doktora yapmayı düşünüyorsunuz. Doktora eğitimini veren yerler aslında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı ya da İstanbul Tıp Fakültesi (Çapa) Fizyoloji Anabilim Dalı'dır. Lakin bu anabilim dalları yüksek lisans ve doktora alımlarını ve ilanlarını İstanbul Üniversitesi'nin Sağlık Bilimleri Enstitüsü üzerinden yapmaktadırlar. Başvurunuzu İÜ SBE'ye yaparsınız, buraya belgeleri teslim edersiniz, sonra SBE alınan kabul edilen öğrencileri duyurur.

Her üniversitenin ve her Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nün öğrenci alım tarihleri farklıdır. Ayrıca her sene farklı tarihlerde yapılabilir. Bundan dolayı aktif olarak yüksek lisans ve doktora programlarına başvurmak isteyenler başvurmak istedikleri SBE'nin sayfasını ve duyurularını her gün takip etmelidirler.

Özelleşmiş Enstitüler

Genel olarak üniversitedeki imkanlara göre üniversitelerde yüksek lisans ve doktoraları veren 3 tane enstitü vardır: Sosyal Bilimler Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü ve Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Bu üç enstitü ana enstitülerdir.

Bunların yanında bazı üniversitelerde alt alanlarda özelleşmiş bazı enstitüler olabilir. Örneğin İstanbul Üniversitesi'nde "Tıp Tarihi Enstitüsü", Hacettepe Üniversitesi'nde "Kanser Enstitüsü", veya bazı üniversitelerde "Kök Hücre Enstitüsü" gibi kurumlar vardır. Bu enstitülerin amacı özelleştikleri alanda araştırmalar yürütmek ve yüksel lisans - doktora düzeyinde öğrenci yetiştirmektir.

O zaman özelleşmiş enstitülerin olduğu yerde yüksek lisans ve doktoraları verme açısından Sağlık Bilimleri Enstitüsü'ne gerek kalmamakta, özelleşmiş enstitüler kendi öğrencileri almaktadırlar. O zaman İstanbul Üniversitesi'nde tıp tarihi ve etik doktorası yapmak istiyorsanız ya da Hacettepe'de kanserle alakalı doktoraları araştırmak istiyorsanız bakacağınız yerler İstanbul Üniversitesi Tıp Tarihi Enstiüsü ve Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü'dür. Böyle bir olmadığı takdirde Sağlık Bilimleri Enstitüsü'nü takip etmeniz gerekmektedir.

Sonuç

Sağlıkla alakalı bölümlerde başvurmak istediğiniz yüksek lisans ve doktoraları, kadro ilanlarını, başvuru şartlarını takip etmeniz gereken yer üniversitelerin Sağlık Bilimleri Enstitüleridir. Bazı istisnai durumlarda istediğiniz bölümlerin özelleşmiş enstitüleri varsa, o enstitüleri takip etmeniz gerekir. Merak ettiğiniz konuları bu enstitüleri arayarak veya binalarına giderek öğrenebilirsiniz.

Genelde Sağlık Bilimleri Enstitüleri lisans öğrencilerinin ya da ilgisi olmayanların bilmedikleri yerlerdir. Lakin, mezuniyet sonrası doktora yapmayı düşünenlerin bilmesi ve takip etmesi gereken yerlerdir.

Herkese kariyerinde ve çalışmalarında başarılar dilerim.

Temel Bilimlerde TUS ile Tıpta Uzmanlık, ÖYP ve Ucundan Doktora

Birçok tıp doktoru meslektaşım dahili ve cerrahi bilimlerde olan tek başlılığa alışıktır. Çünkü dahiliye, göğüs hastalıkları, kardiyoloji veya genel cerrahinin uzmanlığı tektir, TUS ile girilir v
e tıpta uzmanlık yapılır. Diğer yandan konu bir de doktorası olan temel bilimlere gelince iş ve kafalar karışmaktadır.

Dahili ve cerrahi tıp dallarında olmayan bir dualizm/ikililik ülkemizde temel tıp bilimlerinde mevcuttur. Bir seçenek Tıpta Uzmanlık (specialist) iken diğer seçenek doktoradır (ÖYP doktoradan farklı bir seçenek değildir, sadece doktorayı daha iyi bir kadro + maaşını olarak araştırma görevlisi pozisyonunda yapmaktır).

Bu yazımda bu dualizmden bahsedeceğim ve ikilemde kalan meslektaşlarıma bir bakış açısı kazandırmaya çalışacağım.

Tıpta Uzmanlık

TUS sınavı sonrası Tıpta Uzmanlık yapmak üzere bir temel bilimler programına girilmesidir. Bu şekilde girenler Tıpta Uzmanlık Yönetmeliği'ne bağlıdırlar. Buna göre çalışırlar. Bu şekilde asistan olan herkes araştırma görevlisidir ve maaşını alır. Bitirdikleri zaman Sağlık Bakanlığı'na mecburi hizmetleri vardır. Sağlık Bakanlığı bunları tanır, laboratuvar açma yetkileri vardır.

Doktora

ALES, okul mezuniyet notu, yabancı dil puanı ve varsa mülakat notları ile girilir. Doktora yani PhD yapmak üzere girerler. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na bağlıdırlar. Doktoraya girenler üniversiteye haftanın belirli günleri gelip giderek de doktora yapabilirler, üniversitenin cari usül ile ya da ÖYP ile araştırma görevlisi olarak da doktora yapabilirler. Araştırma görevlisi olarak ÖYP ile doktora yapılıyorsa üniversite personelisinizdir ve maaşınızı alırsınız. Tam gün olarak üniversitede çalışmak durumundasınızdır. Yani ÖYP'de yapılan da yine doktoradır. ÖYP sadece doktorayı maaş alarak ve tam zamanlı üniversite personeli olarak yapmak isteyenler için güzel bir çözümdür.

Dünyada Tanınılırlık

Öncelikle, dünya uygulamalarına baktığımızda, tüm gelişmiş ülkelerde temel bilimlerin sadece doktora yoluyla uygulandığını biliyoruz. Uzmanlık, sadece eski Sovyetler ekolünde, Afrika'da, Asya'nın bazı yerlerinde vardır. Yani dünyada bu iş doktora ile yürümektedir. Ondan dolayı Tıpta Uzmanlık ve doktoranın birinci farkı doktoranın dünya genelinde daha tanınır ve kabul edilir olduğudur. Temel bilimler alanında uzmanlık veren ülkelerde uzmanlığını alanları sadece kendi ülkesi tanır. Dünya geneli tanınılırlık açısından doktora yapmak daha avantajlıdır. Dünyanın neresine giderseniz gidin, doktora yani PhD bilinir, özellikle MD (tıp doktoru) olmanın üstüne PhD iseniz yani MD/PhD iseniz büyük saygınlığınız olur.

Saha ve Araştırma

Doktora daha akademik ve araştırmaya yönelik bir formasyon iken tıpta uzmanlık daha çok sahaya ve uygulamaya yönelik bir formasyondur. Türkiye'de her ne kadar bu formasyonlar arasındaki bu fark tam olarak olmasa da yurtdışında nettir. Türkiye'de temel bilimler alanında hem tıpta uzmanlık yapmış olanlar hem de doktora yapmış olanlar üniversitede kalabilmektedir. Diğer yandan iki grup da sahada çalışabilmektedir. Lakin, uzmanlık yapmış olanların maddi ve özlük imkanları daha iyidir. Doktora yapmış olanlar uzman pozisyonunda değil, pratisyen titriyle sahada çalışabilmektedir. Türkiye açısından baktığımızda saha açısından tıpta uzmanlığın daha ağır bastığını görmekteyiz.

Özel hastanelerde kaşe yetkisine sahip olmak ve laboratuvar açabilmek için Türkiye'de tıpta uzmanlık yapmış olmak lazımdır. Özellikle biyokimya ve mikrobiyoloji alanlarında böyledir. Doktora yapmış olanlar sahada bu haklara sahip değildir. Doktora yapmış olanlar sadece üniversite gibi akademik bir birimde laboratuvar yönetebilirler.

Diğer yandan çerçeveyi Dünya olarak genişlettiğimizde durum değişmektedir. Gelişmiş ülkelerde doktoraya bir araştırma, bir akademik formasyon olarak bakılır. Üniversitelerdeki pozisyonlara, doktora sonrası araştırmalara doktoralı olanlar önceliklidir. Gelişmiş ülkeler, bizim gibi gelişmekte olan ülkelerin temel bilimler uzmanlarına sahada çalışmak için ülkelerinin yetiştirdiği kişi olarak bakar ve sizi araştırmacı olarak, akademik bir pozisyonda görmez. İtiraz eden arkadaşlarım olabilir am gerçek böyledir. Bunu bizzat dinlediğim bir örnekle sizle paylaşayım.

Üniversiteden bir Halk Sağlığı hocam, halk sağlığı uzmanıdır ve fakültede doçenttir. Başka bir bölümde uzmanlığa sahip ve doçent olan eşinin halk sağlığı doktorası vardır. İkisi de beraber yurtdışına araştırma yapmaya gitmek üzere üniversitelere başvururlar. Kendisi halk sağlığı doçenti olmasına rağmen, doktora titri olan eşi kabul alır. Sebep de; halk sağlığı uzmanlığının Türkiye'de sahada çalışmak üzere yetiştirilen bir pozisyon olduğunu, doktoranın işe araştırma pozisyonu olduğunu belirtirler. Hacettepe Halk Sağlığı'nın efsane hocalarından Prof. Dr. Zafer ÖZTEK hocanın doktora yapan ve tıpta uzmanlık yapan asistanlar ayrımı ile alakalı sorulan bir soruya verdiği yanıtla noktalayayım: "Uzmanlık saha için, doktora akademi içindir."

Mecburi Hizmet

Tıpta uzmanlıkla ilgili olarak uzmanlık sonrası 2 sene mecburi hizmet kaderinizdir. Bir hastaneye verilip alanınız dışında işler yaparsınız ya da kadrosunda açık bulunan bir üniversitede mecburinizi tamamlarsınız. Bir fizyoloji ya da anatomi uzmanının sahada yapacağı çok bir iş yoktur. Çünkü bu bölümlerin asıl yeri üniversitedir.

Diğer yandan doktora sonrası mecburi hizmete tabi olmazsınız. ÖYP kapsamında mecburi hizmetiniz varsa (ayrıntılı bilgi için ÖYP yazısına bakınız) yerleştiğiniz, baştan kalmayı düşündüğünüz üniversitenizde mecburi hizmetinizi yaparsınız. Sağlık bakanlığı gibi Edirne'den Kars'a durumu yaşamazsınız. Akademik kariyerin devamlılığı için doktora yapmak, özellikle ÖYP ile, daha avantajlıdır.

Maaş

Alınan maaşlar ciddi bir tartışma konusudur. Buna bildiğim kadarıyla açıklık getireyim.

Öncelikle tıpta uzmanlık ile gelen asistanlar da ÖYP ile gelen asistanlar da araştırma görevlisi kadrosundadır. Kadro olarak bir neyse öteki de odur. Ondan dolayı ikisi de araştırma görevlisi maaşı alırlar. Lakin, tıpta uzmanlık yapanlar maaşlarında ek olarak "tıpta uzmanlık ödeneği" alırlar. Bu da yaklaşık 130 - 150 lira gibi bir şeydir. Aradaki birinci fark budur.

İkincisi, iki kadro da döner sermaye alır. Tıp fakültesi kadrosunda olan araştırma görevlileri döner sermaye alırlar. ÖYP olsun, tıpta uzmanlık olsun fark etmez. Yanlız aradaki tek fark, tıpta uzmanlık asistanları ile ÖYP asistanlarının döner sermaya taban katsayılarıdır. Genel olarak bu fark alınan döner sermayeyi etkilemez. Yani iki kadro çeşidi de aynı miktarda döner sermaye alır.

Yani ÖYP asistanları ile tıpta uzmanlık asistanları arasındaki maaş açısından tek fark genel olarak "tıpta uzmanlık ödeneği"dir.

Bundan sonrası taban döner sermaye katsayısı ile alakalı olarak ayrıntı bilgidir. Tıpta uzmanlık asistanlarının tıpta uzmanlık yönetmeliğinden kaynaklanan  taban döner sermaye katsayısı ÖYPli olanlardan daha yüksektir. Genelde bu bir fark yaratmaz. Ama üniversite döner sermaye açısından sıkıntıda ise işte bu noktada fark çıkar. Çalışanlarının döner sermayesini taban katsayıya kadar düşürür. Tıpta uzmanlık kapsamında olanlar belli bir düzeyden aşağı düşmezken, ÖYPli olanların döneri daha fazla düşer. Ama üniversitenin döner sermaye gibi bir sıkıntısı yoksa bu fark anlaşılmaz. Detay bir bilgi.

Özet olarak:

Tıpta uzmanlıkta da ÖYP'de de aşağı yukarı maaşlar 2.700 - 3.000 civarı olur. Tıpta uzmanlık olanlar 150 civarı daha fazla alır. ÖYPli meslektaşlarımız bazı aylar üniversitenin döner sermaye sıkıntısına göre  500 liraya varan kayıplar yaşayabilirler bir ihtimal. Durum budur.

Akademik Gelecek

Akademik gelecek meselesi Türkiye'de çok belirsiz bir meseledir ama eldeki mevcut bilgiler açısından değerlendirmeye çalışalım.

ÖYP ile doktora yapanlar akademik olarak daha avantajlı olacaklardır. Doktora yapmak dünya genelinde de akademik olarak daha avantajlıdır. Diğer yandan tıpta uzmanlık ile temel bilimlerde olanlar ve uzmanlıklarını alanlar da akademik olarak üniversitelerde devam edebilirler. Bunun önünde bir engel yoktur. Sizi kabul edecek bir üniversite bulmanız yeterlidir.

Türkiye'de, tıp fakültelerinde, özellikle temel bilimlerde büyük açıklar vardır. Bundan dolayı hoca olarak üniversitelerde kalmanız diğer uzmanlıklara nazaran daha rahat olacaktır.

TUS ile Temel Bilimlerin Akıbeti

2011 yılında beri Biyokimya, Mikrobiyoloji hariç tıptaki diğer temel bilimler (fizyoloji, histoloji, anatomi, biyofizik,...) TUS ile kadro açmamaktaydı (patoloji cerrahi bilimlerin altındadır, doktorası yoktur. Diğer yandan adli tıp ve halk sağlığı dahili bilimlerin altında olmasına rağmen doktorası vardır). Yakın zamanda fizyoloji, histoloji gibi bölümler TUS ile kontenjan açıp asistan almaya başladılar. Bu kontenjanlar  Sağlık Bakanlığı kontenjanıydı.

Bu kontenjanların açılma hikayesi şöyleymiş. Sağlık Bakanlığı, üniversitelerin fizyoloji, histoloji, farmakoloji gibi anabilim dallarına yazı yazarak asistan ihtiyaçlarının olup olmadığı sormuş. Anabilim dalları da doğal olarak asistan ihtiyaçlarının olduğunu bildirmiş. Sağlık Bakanlığı da bu bölümlere TUS ile Sağlık Bakanlığı kontenjanı vermiş.

Doğal olarak, kontenjan Sağlık Bakanlığı kontenjanı ise Sağlık Bakanlığına bağlı yerlerde bölümün eğitim süresine göre 3 ya da 4 sene mecburi hizmeti olacak demektir. Diğer yandan burada sorulması gereken sorular vardır:
- Sağlık Bakanlığı kendi teşkilatı içerisinde halihazırda ihtiyacı olmadığı bu temel bilimler kontenjanlarını neden açmıştır?
- Uzmanlık kontenjanlarının açılma amacı ülkedeki uzman açığını kapatmak değil de üniversitelerin asistan açığını kapatmak mıdır?
- Mezun olacak bu kadar asistan nerede istihdam edilecektir?
- Sağlık Bakanlığı'nın kendisine bağlı tıp fakültesi açma veya dönüştürme gibi bir amacı mı var ki böyle kontenjanlar açmıştır?
- ÖYP ile alandaki uzman ve öğretim üyesi açığı kapatılma şansı varken niye bir daha kadro açılmıştır?

Gördüğünüz gibi Sağlık Bakanlığı'nın uzun bir aradan sonra açtığı temel bilimler kontenjanlarının geleceği ile alakalı büyük belirsizlikler vardır.

Geçmişte TUS ile açılan temel bilimler kontenjanları tıp doktorlarının mecburi hizmete gitmeden TUS çalışabilmelerine hizmet eden TAMPON kontenjanlar olmuşlardır. Şimdi ise bu kontenjanların Sağlık Bakanlığı kadrosu olarak açılması asistanlığa başlarken sözleşme yapılacağına ve kolayına kimsenin bu kontenjanları TAMPON olarak kullanamayacağına işaret etmektedir. Ama bu kontenjanların ne kadarının dolacağı da meçhuldür. Tampon tercih olarak yazılmalarının önünde geçilmesi iyi bir uygulamadır ama hala bu kontenjanların akıbeti, şu anki durumları meçhuldür.

Sonuç

Temel bilimlerde doktora ve tıpta uzmanlık olmak üzere bir çift başlılık, ikililik vardır. Bu da tıp doktorlarının bu iki kavramı ve konsepti anlamasını zorlaştırmaktadır. Bu yazının amacı bu kavramları ortaya koymak, tıp doktorlarını bilinçlendirmek ve bu ikisi arasında tercih yapacakların bilinçli bir tercih yapmalarını sağlamaktır. Umarım faydalı olmuştur.

Gelecekte, bizzat devlet yetkilileri tarafından bu kavramların iyi açıklanması ve Türkiye'nin geleceğine yönelik tıpta temel bilimler açısından bilinçli planlamalar yapılması ümidiyle...

Doktor

Doktor nedir? Niye böyle bir yazıya gerek vardı? Önemli ve sorulması gereken sorular bunlar. Ülkemizde hem halkın hem de hekimlerin şu tek kelime hakkındaki bilgisi çok sınırlı. İşte bu yazıdaki amaç, bu tek kelime hakkındaki bilgileri sıralamak, hekimlerin yani tıp doktorlarının bu konuda bilgisini arttırmak ve halkı bilinçlendirmek.

Ülkemizde doktor deyince akla hemen tıp doktorları (MD, yani medical doctor) gelir. Oysa ki, tıp doktorlarından başka bir de diğer bölümlerde doktora yapmışlara verilen "bilim veya felsefe doktoru" unvanlı bilim veya felsefe doktorları (PhD, yani doctor of philosophy) vardır. Yabancı ülkelerde tıp doktorlarının isimlerinin yanına MD, bilim doktorlarının isimlerinin yanına PhD unvanları geldiği ve halk bu konuda bilinçli olduğu için çok sıkıntı yaşanmaz. Bizde ise halk bilinçsiz olduğu ve bilim/tıp doktoru ayırt etmeksizin herkesin yanına Dr. unvanı geldiği için bir karışıklık olur. Mühendislik fakültesi gibi alakasız bir fakülteye çocuğunu muayene ettirmek için gidenleri biliyoruz. Sonuçta halkın gözünde hepsi Dr. hepsi Prof. Dr. Lakin her sakallı dede olmadığı gibi her Dr. unvanı olan da tıp doktoru değildir.

Doktor Kavramı

Doktor (doctor) kelimesi Latince'de "öğretmek" manasına gelen "doct" kelimesinden türemiştir. "-or" ise "disiplin" anlamı katmaktadır. Son tahlilde Latince'de doktor, "öğretmen, hoca, öğreten kişi" manasında kullanılmaktadır. "Üniversitede öğretmenlik yapabilme ruhsatı" manasındaki "doktora (doctorate)" da, "öğreti" manasındaki "doktrin (doctrin)" de "doktor" ile aynı kökten gelmektedir.

"Tıp doktoru", tıp konusunda bilgili ve bildiğini öğretebilen kişi manasına gelmektedir o zaman. Asırlardan beridir tıp doktorlarına duyulan saygının nedenlerinden birisi de bu olsa gerek: Belirli bir konuda herkesten daha bilgili olması ve bu bilgisini halka öğretmesi. Halkımızın ortalama eğitim düzeyi ilkokul 5 seviyesinde iken bizler 6 sene tıp fakültesi okuyup yüksek lisans düzeyinde tıp fakültelerinden mezun olmaktayız. Anadolu'nun birçok yerinde, hatta büyük şehirlerde hala tıp doktorlarına/hekimlere "hocam" diye hitap edilmektedir. Aslında bazen cahil diye nitelediğimiz halk "doktor" kelimesinin manasını biz tıp doktorlardan daha iyi bilmektedir.

Hekim Kavramı

İşin aslına bakarsak eğer; tıp doktorluğu akademik bir unvandır. Sahada çalışan, hasta bakan tıp doktorları hekim (physician) olarak adlandırılır. Birçok yabancı ülkede tıp doktorları mezun olduktan sonra hemen sahada hizmet veremez. Önce 1 ya da 2 sene bir hekimin yanında staj yapmaları gerekir. Bizde ise tıp doktoru unvanını alanı mecburi olarak ertesi hafta göreve başlattığımız için yabancı ülkelerdeki kadar keskin bir ayrım yoktur. Tıp fakültesinden çıkan herkes ertesi gün hekimlik yapabilir.

Kavram olarak bakarsak hekim; tıp bilgisini hastanın yararı için kullanan hikmetli kimsedir. Yabancı dildeki karşılığı "physician" ise Latince'de "doğa bilimleri" manasından gelen "physica" kelimesinden türemiş "iyileştirici, tıp uygulamacısı" manasında bir kelimedir. Fizik, fizik tedavi ve fizyoloji de bu kavramdan türemiştir.

İşin ve Sözün Özü

O zaman biz tıp doktorları halkın saygısını kazanan yönümüz olan bilgimizi, kültürümüzü ve öğretmen tarafımızı tekrar ön plana çıkartmalıyız. Karşımızdaki insanlara göre seviyemizi ayarlayarak, hastalarımızın iyiliğini ve çıkarını düşünerek en iyi sağlık hizmetini vermeliyiz. Hekim olmanın gerektirdiği "hikmet"i tekrardan kazanmalıyız. Hekimlik; felsefi ve düşünsel yönü ve geçmişi en kuvvetli mesleklerden birisidir. O zaman felsefeye ve düşünmeye önem vermeliyiz. Bunu kazanmak için tıp tarihini iyi tetkik etmeli, etik mevzulara ehemmiyet vermeliyiz. Kimsenin hak ettiği parayı kazanmasına itiraz etmiyorum ama mesleğimizi de ticari kaygılara kurban etmemeliyiz. Hastanın iyiliği için çalışan tarafımızı ve hekimlik nosyonumuzu korumalıyız.

Luke Fildes - The Doctor

Luke Fildes'e ait olan "The Doctor" tablosu mesleğimizle alakalı birçok yerde geçer, kullanılır. Özelliklerinden sabaha karşı olduğunu, günün yeni aydınlandığını anladığımız bir odada doktor, geceden beri hastasının başında tüm dikkati ve ilgisiyle hastasını düşünmektedir. O zamanın tanı ve tedavi imkanları çok kısıtlıdır ama doktorumuzun ilgisi, alakası tamdır. Bu manzara, ressamı o kadar etkilemiş olacak ki, resmetme ihtiyacı hissetmiş. Bugün ise bu tabloda eksik olan tanı ve tedavi çok gelişmiş durumda ama bu sefer de doktorların hastalarına karşı olan ilgilerini ve alakalarını kaybettik. Bu kadar imkana rağmen ilgisini, alakasını kaybeden doktor karşısında hastalar memnun değiller. Oysa ki resimde, sağ arka tarafta minnettarlıkla, saygıyla, biraz da korkuyla doktoru izleyen hasta yakınını (muhtemelen babası) görürüz. Fazla söze hacet kalmadan, gördüklerimiz de anlatır zaten çoğu şeyi.

Meslek hayatınızda başarılar.

Not: İşin ve sözün özü kısmındaki meselelerle alakalı TED konferanslarından birisi olan Abraham Verghese'e ait "Bir Doktorun Dokunuşu" adlı videoyu izlemenizi öneririm.

http://www.ted.com/talks/lang/tr/abraham_verghese_a_doctor_s_touch.html

Yararlanılan Sözlükler:

- Türk Dil Kurumu Büyük Türkçe Sözlük

- Nişanyan Etimolojik Sözlük

- Online Etymology Dictionary

ALES (Akademik Lisansüstü Eğitim Sınavı)

Not: ALES sistemi 2014 yani bu yıl değişmiştir. Bu yazı değişikliklere göre revize edilmiştir.

Yılda 2 defa; kasım-aralık ve nisan-mayıs aylarında yapılan bir sınavdır. Sınav süresi toplamda 150 dakikadır. Geçerlilik süresi ise 3 senedir.

Sınav kitapçığında 40 Matematik-1, 40 Matematik-2, 40 Türkçe-1, 40 Türkçe-2 olmak üzere toplam 160 soru vardır. Sınava eşit ağırlık ve sayısal dalında girenlerin Matematik-1, Matematik-2 ve Türkçe-1 çözmeleri lazımdır. Sözel dalında girenlerin ise Türkçe sorularını ve Matematik-1 çözmeleri lazımdır.

Doktora programları başvurularının ana sınavıdır. Doktora alımlarında baz alınan AKADEMİK PUAN'ın büyük kısmını (genelde %50'si) ALES oluşturmaktadır. Hatta ÖYP alımlarında %60'ı alınmaktadır.

ALES, doktora alım sürecindeki en önemli parametredir. İstanbul Üniversitesi'nin doktora alımlarında ALES %50, mülakat %15 etkilidir. Eğer ALES puanınız yüksek ve diğer puanlarınız (YDS ve okul notu) yeterliyse hiç mülakata gerek kalmadan bile istediğiniz doktora programına girebilirsiniz.

Soruları tıpçılar için genel olarak kolay olmakla beraber sınavın asıl can alıcı kısmı süredir. Genel olarak bu sınava giren adaylar, zaman konusunda sıkıntı çekmektedirler ve süreyi yetiştirememektedirler. Genelde sınavdan çıkan adayların çoğu zamanı yetiştirememekte, sınav sonucunda boş kalan sorular kalmaktadır.

Süreyi yetiştirememe sebepleri bence:
- Sınav soruları kolay olmasına rağmen, sınav sorularının uzun sürede çözülmesi için soruların uzatılması. Cevapların uzun işlemler sonucunda çıkması.

- Üniversite sınavına hazırlandıktan uzun seneler ve uzun bir üniversite eğitiminden sonra türkçe-matematik soruları konusunda hamlamış olmamız.

- Gittikçe Türkçe ve Matematik testlerinde uzun paragraf ve genel yetenek sorularının sayılarının artması.

Sınavda maksimum başarıya çıkmak için tavsiyeler:
- Sınava ne kadar çalışacağınız daha çok türkçe-matematik bilginizle alakalıdır. Bu bilginizi, daha önceki senelerin ALES sınavlarından birisini çözerek anlayabilirsiniz. Eğer türkçe-matematik bilginizi genel olarak yeterli gördüyseniz, sadece geçmiş senenin ALES sorularını çözseniz ve yapamadığınız soruların cevaplarına baksanız yetecektir.Bu denemeleri de süre tutarak çözün ki sınav zamanına kadar her bölümün çözüm süresi ve sınavın kilometre taşları belli olsun. Eğer kendinizi türkçe-matematik yönünden eksik görüyorsanız, ALES konu anlatımlı kitaplara çalışabilirsiniz. Kitap olarak çıkmış ALES soruları yeterli olacaktır. Herhangi bir açıklamalı ALES çıkmış sorular kitabı alabilirsiniz.

- Sınav anında maksimum dikkate çıkın. Çünkü bir defa çözdüğünüz soruya bir daha dönme şansınız büyük ihtimal bir daha olmayacaktır.

- Yapamadığınız soruya uzun zaman takılmayın. Bir soruya takılacak kadar vaktiniz yoktur çünkü. ALES, üniversite sınavlarına göre zaman açısından daha acımazdır.

- ALES puanım cebimde olsun şeklinde düşünüyor olabilirsiniz. Ama sınavdan ne kadar yüksek alırsanız o kadar iyi. Mümkünse sınavdan 15 - 20 gün önceden sınava hazırlanmaya başlayın. Tek yoğunluğunuz mümkünse ALES olsun. ALES sorularında mümkün oldukça hızlanmaya bakın, kendinize bölümlerle alakalı süre sınırları belirleyin.

ALES puanını ne zaman almalıyım?

Tıpta doktora imkanlarının yaygınlaşması ve ÖYP programlarının aşırı artması ile birlikte ALES, her tıp doktorunun elinde bulunması gereken bir puan halini almıştır. Daha okuyorsanız 5 ve 6. sınıflarda, mezun oldu iseniz en yakın sınavda ALES puanınızı alınız.

ALES'te değişen sistem ve duruşumuz

Bu nokta bence çok büyük önem arz etmekte.

Bugünlerde çok sık olarak duyduğum bir söz şu: "ALES çok zordu" ve "süremiz yetişmedi"

ALES'in zor olması ya da sürenin yetişmemesinin ne önemi var?
Zor ise herkese zor, zaten hiç kimse süreyi yetiştiremiyor, ayrıca sınavda standart sapma var. Yani herkes kötü yaptığında soruların puanı artıyor ve yine alacağın puanı alıyorsun.

Yani herkesin zordu ya da süre yetişmedi demesi aslında bir bahane. Örneğin YDS sınavı için bunu deseniz haklı olabilirsiniz. Çünkü YDS sınavında her sorunun puanı sabit.

Diğer yandan ALES sınavında "standart sapma" uygulaması var. Yani Türkiye soru yapma ortalamaları düşerse soruların verdiği puan artıyor ve yine iyi bir puan alabiliyorsunuz. Birçok Türkçe boşu, biraz da Matematik yanlışı ile ALES'ten 95 alan arkadaşlar biliyorum.

O zaman yapmamız gereken ve bu konudaki duruşumuz şu olmalıdır:
- Öncelikle hiçbir şey düşünmeden ALES sınavına girmeli ve mümkün olduğunca soruyu yanıtlamaya çalışmalıyız.
Olmadı deyip moral bozduysak zaten kaybettik / olmadı demektir.

- Sınavın zor olması daha iyi. Çünkü birçok insan "boşun kaldı" diye ya da "çok zordu" diye moral bozacak ve elenecek. Bence sınavların kolay olması daha kötü. Çünkü herkes yüksek yapar ve iyi bir net de yapsanız iyi bir puan alamazsınız.

- Mümkün olduğu kadar sıkı çalışıp, mümkün olduğunca çok soru cevaplandırılmalı. Buna rağmen sürenin ortalarında kafanızı koyup 1 - 2 dakika hiçbir şey düşünmeden dinlenmesini de bilin. Çünkü sınav sırasında size en çok gerekli olacak şey kafanızdır. Verimli olması ve verimli kullanmamız önemli beynimizi.

- Şunu  unutmayın ki; eğer sınava hazırlandı iseniz ve tam dikkat ile çözdü iseniz sınav zor da olsa, yetiştiremeyeceğiniz birçok soru da olsa puanınız 90 ise 90 alacaksınız. Yok zordu, sorular yetişmedi diye moral bozarsanız 80, 70 gibi notlara düşersiniz. Bunlar da sizin bahaneniz olur.

Gelin bunları bahane etmeyelim ve tam dikkat ile moral bozmadan ALES'e girelim. Sonuç başarılı olacaktır. Deneyimlerle sabittir. Herkes "zordu" veya "süre yetmedi" deyip bahane bulsun.

Sınavda başarılar...

Tıpta Doktora İmkanlarına Giriş

Tıp fakültesi mezunları nasıl oluyor da direkt olarak doktoraya başvurabiliyorlar? Bu işin yüksek lisansı yok mu?

Tıp fakültesi mezunları tıp hayatı boyunca bazı dersleri yüksek lisans düzeyinde alır. 6 sene okuduğu için de yüksek lisans mezunu sayılır. Tıbbın ilk 2 yılı ön lisans dönemi, sonraki 2 yılı lisans dönemi, son 2 yılı ise yüksek lisans dönemidir. Bundan dolayı tıp mezunları yüksek lisans mezunu sayıldığı için, okulda gördükleri derslerin doktora programlarına direkt olarak başvurabilirler. 6 yıl gibi uzun süre okumamızın bir avantajı memurluğa yüksek dereceden başlamamız, bir de direkt olarak doktoraya başvurabilmemizdir.

Peki tıp mezunları hangi dallarda doktora yapabilir?

Biyofizik
Tıbbi Biyoloji
Anatomi
Fizyoloji
Histoloji ve Embriyoloji
Biyokimya
Mikrobiyoloji
Farmakoloji
Halk Sağlığı
Deontoloji ve Tıp Tarihi
Genetik
Moleküler Biyoloji
İmmünoloji
Parazitoloji

Başka dallarda doktora veya yüksek lisans yapılabilir mi?

Bu bölümler haricinde direkt olarak doktorasına başvurabileceğimiz bir bölüm bilmiyorum. Ama bütün üniversite mezunlarının başvurabildiği İşletme, İktisat, Psikoloji gibi yüksek lisanslar da var. İlgisi olanlar bu konuyu araştırabilir. MBA (Master of Business Administration; İşletme Yönetimi Yüksek Lisansı) şurada burada yapılır diyorlar ama benim bildiğim yapılabildiği.

Doktoraya başvurabilecek için neler gereklidir?

Doktoraya başvurmak ve girebilmek için her üniversitenin kendi şartları vardır. Mesela bazı üniversiteler TOEFL puanı isterken bazısılarına YDS yetmektedir. Bazıları YDS'den 70 isterken bazıları 55 istemektedir. Her üniversitede farklı olduğundan genel olarak doktora alım kriterlerini anlatayım:

Doktora sürecinde genelde 4 parametreye bakılır; ALES (akademik lisansüstü eğitim sınavı), YDS veya ÖSYM'nin eşdeğerliğini kabul ettiği en az bir dil puanı, okul mezuniyet notunun 100 üzerinden cinsi ve mülakat notu.
- Her üniversitenin alım kriterleri değişmekle beraber genel olarak ALES notunun %50'si alınmaktadır. ÖYP'de ise bu %60 olmaktadır., okul mezuniyet puanının %20'si, dil puanının %15'i ve mülakat notunun %15'i alınır. Sonuçta ortaya bir AKADEMİK PUAN ortaya çıkar. Bölüme başvuran adaylar bu akademik puana göre sıralanırlar. 70'ten düşük olmamak kaydıyla bölüm kontenjanı kadar kişi puan sırasına göre kabul edilir.
- Aday ALES'ten minimum 65, ÖYP için 70 puan almalıdır. Yalnız bu akademik puan hesaplanmasında aslan payı ALES'e ait olduğu için ALES'ten mümkün olduğunca puan almaya bakın. Zaten sınav türkçe-matematik.
- Dil puanı olarak doktora alımlarında minimum 55 puan istiyorlar. Bu üniversitesine göre 60, 70 hatta 80 bile olabiliyor.
- Okul puanı 2.00'ın üzerinde olsa yeter. Tabi ne kadar yüksek o kadar iyi.
- Bölüme girmeye başvurduğunuz zaman anabilim dalı öğretim üyeleri sizi MÜLAKAT'a alıyor. Mülakatta "bölümü neden istiyorsun" tarzı sorular soruyorlar. Sonuçta askerden kaçmak için doktora yapmadığınıza karar verirlerse ve öğrenme konusunda sizi istekli görürlerse yüksek bir mülakat notu veriyorlar.
- En sonunda ALES, dil puanınız, mezuniyet notunuz ve mülakat notunuz belli olup üniversitenin belirlediği yüzdelere göre bölünüp toplandığı zaman ortaya AKADEMİK PUANınız çıkıyor. Açılan doktora kadrolarına da alımlar bu puana göre yapılan sıralamaya göre yapılıyor.
- Bir bölümde doktora yapmayı düşünüyorsanız muhakkak o bölümün hocalarıyla, özellikle de anabilim dalı başkanıyla tanışın. Bölümü istediğinizi belirtin. O zaman anabilim dalı doktora kadroları belirlenirken sizi düşünerek fazla kadro açabiliyor. Tabi mülakatta da çok zorlanmıyorsunuz. Özellikle üniversitenin kendi mezunu olmanız da süreci kolaylaştırıyor.

Doktora alımları hangi dönemlerde yapılır?

Doktora alımları yılın 2 döneminde yapılır; Eylül ve Mart. Tabi bu dönemlerin alım süreçleri 2 ay öncesinden başlayabilir. Mesela Mart döneminin kadroları ve başvuruları genelde Aralık sonu Ocak başı gibi olur. Aynı şekilde Eylül ayı alımlarında da Haziran sonu Temmuz başı gibi başvurular ve mülakat olur.

Genel olarak alımlar bu aylarda olmakla beraber bazı üniversiteler tarihlerde oynama yapabilmektedir. Sonuç olarak her üniversitenin alım süreci tarihleri farklı olabilir. Bunun için üniversitelerin akademik takvimlerini ve duyurularını, zamanı geldiğinde de başvuru şartlarını takip etmek gerekir.

ALES ve YDS (veya IELTS, TOEFL) puanlarının ne zamandan hazır olması gerekir?

Doktoraya başvuru yapacağınız dönemden öncesinde bu sınavları almanız gerekir. Yani doktoraya başvururken bu sınav puanlarınızın elinizde olması gerekir. ALES sınavı NİSAN-KASIM aylarında, YDS sınavı ÖSYM sitesinde açıklandığı kadarıyla NİSAN-KASIM aylarında olur.
Mesela Eylül döneminde doktoraya girmek isteyen birisi en geç nisan ayında bu sınavları vermelidir.
Zaten okul notu ve mülakat notlarının hazırlanması gereken bir tarafı yoktur.

Sonucun gelmesi ve gereken işlemleri yapabilmeniz için IELTS ve TOEFL'a dil puanı gereken zamandan 1 ay önce girmeniz gerekiyor.

Bu sınavların başvuruları sınavdan yaklaşık 2,5 ay önce başlayıp bitiyor. Bunun için sınav başvuru tarihlerini iyi takip edin ÖSYM'nin sitesinden.

Peki bu dallardan birinde neden doktora yapılır?

En basit açıklama bu dalları istiyor olmanızdır. TUS sınavı ile istediğiniz bu bölümler kadro açmıyordur ya da istediğiniz bölümler yüksek puanlı kişiler tarafından tampon tercih yazılıyordur. Siz de doktora programlarına yönelirsiniz.

Doktora yapmanın bir nedeni de klinik ünvanın yanına bir de araştırmacı ünvanı yani PhD  katmaktır. Birbiriyle alakalı birçok dal var.
Mesela dahiliye sonrası romatoloji yan dalını yaptınız. Yanında da immünoloji doktorası yaparsanız çok güzel olur. Örnek Prof. Dr. Ahmet Gül. Mesela dahiliye üzerine onkoloji yan dalı yaparsınız. Üzerine de Moleküler biyoloji ve genetik doktorası yaparsınız. Tadından yenmez. Amerika'da da bu kombinasyonları yapan birçok kişi var. Ya da alakası olmayan dallar da yapabilirsiniz. Bir uzmanlık yapıyorsunuzdur ama tıp tarihine de ilginiz vardır. Yanında tıp tarihi doktorası yaparsınız. Okumanın sınırı yok en nihayetinde...

Doktora sonrası bize verilen derece nedir?

Doktora sonrası doktora yapan kişiye PhD (doctor of philosophy, felsefe doktoru) ünvanı verilir. Biz tıp mezunları, okulu bitirdiğimizde MD yani tıp doktoru ünvanı alırız. Bizden hariç diğer tüm dallarda doktor olabilmek için PhD yapmak gerekir.

Yalnız, tıp fakültesi mezunları zaten MD oldukları için doktora yapıp yanına PhD ünvanını da alırlarsa dünya genelinde çok saygın bir unvan olan MD PhD olmuş olurlar. Türkiye'de çok bir şey fark etmese de dünya çapında çok saygın bir derecedir.

Doktora sürecinde maddi durum nasıldır?

Doktora sürecinde araştırma görevlisi kadrosuna girilemezse, ki çok nadiren bir doktora öğrencisi bu kadroya alınır, ya da ÖYP kadrosunda değilse doktora sırasında maaş yoktur. Hatta dönemlik olarak okunan üniversiteye harç yatırılıyordu ama bu son Bakanlar Kurulu kararı ile kalktı. Artık örgün öğretim doktora programlarına da harç yatırılmıyor.

Doktora programları bu dezavantajı doktora öğrencisini anabilim dalına haftanın her günü çağırmayarak kapatır. Örneğin TUS ile gelen asistan haftanın her günü kürsüye gelirken doktora öğrencisi haftanın ders olan 2-3 gününde ve istediği zaman gelir. Yani özel veya devlet farketmez bir yerde çalışırken bir yandan da doktora yapılabilir. Çalışılan bölümü de bırakmak gerekmez. Özellikle aciller ve 112 doktora yapmak için biçilmiş kaftandır. Şu anda devlette veya özel sektörde olup doktora yapan birçok doktor vardır.

"Doktorada Maddi İmkanlar" adlı yazımızda daha ayrıntılı açıklanmıştır.

Doktoranın avantajları nelerdir?

- Biliyoruz ki artık bazı bölümler TUS ile asistan almıyor (fizyoloji, histoloji, anatomi, farmakoloji). Bunlara girmenin tek yolu doktora. İlerde ne olacağı da daha belli değil.
- Bir bölümde uzmanlık yaptığımız zaman yine MD olarak kalmaya devam ediyoruz. Oysa ki PhD yani doktora yaptığımız zaman MD PhD oluyoruz.
- Akademik yönden fakültede kalma açısından uzmanlık ile doktoranın hiçbir farkı yok. Hatta akademik yönden genel olarak doktora daha avantajlı.
- Özellikle yurt dışı düşünenler için doktora daha avantajlı. Çünkü yurt dışında halk sağlığı, fizyoloji veya mikrobiyoloji gibi saydığımız bu bölümlerin uzmanlığı yok sadece doktorası var. Bu yönden özellikle yurt dışına çıkmak isteyenler için doktora daha avantajlı.
- Doktora yaparken özel sektörde veya devlette çalışılabilir. Bu yönden de bir asistanının maaşından çok daha fazla paralar legal olarak kazanılabilir. Maaş olmaması dezavantajı böyle kapatılabilir.
- Yapılan işe ve eğitime ara verilmeden doktora yapılabilir. Sadece haftada belli vakitleri doktora programına ayırmanız yeterlidir.
- Doktora süreci uzmanlıktan daha akademik bir süreçtir. Danışman hocası vardır her öğrencinin ve doktora öğrencilerine uzmanlık öğrencilerine verilmeyen makale yazma gibi dersler verilir.

Doktoranın dezavantajları nelerdir?

- Doktora sürecinde maaş yoktur (ÖYP hariç).
- Bazı eski kafalı hocalar uzmanlıkla gelenleri doktora öğrencilerinden üstün görebilir.
- Hem doktorası hem uzmanlığı olan bölümlerde doktoralı olanlara bazı halklar verilmeyebilir. Örneğin Biyokimya uzmanlığı olanlar Biyokimya laboratuvarı açabilirken doktoralılar açamaz. Tabi bu konuda zaten MD olup sonradan uzmanlık değil de PhD yapanların durumu muallak. Ama dediğim gibi amaç üniversitede kalıp öğretim üyesi olmaksa doktora ile hiç fark yoktur.

Doktora süreci neleri ihtiva eder?

Tüm doktoralar 4 seneden oluşur: 2 sene ders, 2 sene de tez dönemi. Ders döneminde bir yanda zorunlu dersler, bir yanda da seçmeli dersler vardır. Kişi zorunlu dersler alırken yanına da ilgisine göre seçmeli derslerden seçer.
Ders dönemi olan 2 senenin sonunda tüm zorunlu dersler geçilmişse 2 senenin sonunda, yoksa tüm dersler verildiği zaman doktorada yeterlilik sınavına girilir. Yeterlilik sınavına girilip başarılı olunursa tez dönemi başlar. Zorlu ve danışman hoca ile yatıp kalkılacak bir 2 senedir tez dönemi.
Tez yazıldıktan sonra jüriye karşı savunulur. Savunma sonucu tez kabul görülürse doktora derecesi verilir. Eski Yunan'dan beridir doktora mevzu böyle işler.

Bir doktor, doktora yaptıktan sonra ne yapar?

Zaten doktorası bulunan bölümler genelde temel bilimlerdir. Bunun tek istisnası halk sağlığıdır. Halk sağlığı klinik bir bölümdür. Bu bölümlerde de çoğunlukla amaç hoca olmak ve üniversitede ders vermektir.

Bunların haricinde devlet ve özel sektör imkanları da değerlendirilebilir. Örneğin bir anatomist akapunktur salonu açabilir, bir histolog tüp bebek merkezlerinin vazgeçilmez bir öğesidir. İstenen dalı araştırmak  gerekir.

Doktora yapılırken başka bir uzmanlık yapılabilir mi ya da uzmanlık yaparken başka bir doktora yapılabilir mi?

Uzmanlık yapılırken doktora, yüksek lisans, açık öğretim gibi bütün eğitim opsiyonları okunabilir. Önünde hiçbir yasal engel yoktur. Yalnız mesai saatlerinize göre eğitiminizi ayarlamanız lazımdır. Eğitiminiz hafta içi akşamları ve hafta sonu yapılan ikinci öğretim bir tezsiz yüksek lisans ise kimseye danışmanıza gerek yoktur. Yalnız neredeyse hiçbir doktoranın ikinci öğretimi yoktur. Yani dersler hafta içi gündüz saatleridir. Bundan dolayı anabilim dalınızdan ya da klinik şefinizden izin almanız lazımdır. Ki birçok hoca asistan azlığı, işlerin aksaması, bir kişiye izin verirsem diğer asistanlar da ister düşüncesiyle uzmanlık eğitimi sırasında asistanlarına izin vermemektedirler. Bundan dolayı uzmanlık sırasında doktoraya başlayabilmeniz sizin ayarlayabilmenize bakar. Şartları oluşturursanız istediğiniz il ve üniversitede, istediğiniz programa başlayabilirsiniz.

ÖYP diye bir şey var, bu nedir?

ÖYP; öğretim üyesi yetiştirme programıdır. Yeni açılan üniversitelerde ve öğretim üyesi ihtiyacı duyan köklü üniversitelerde öğretim üyesi açığını kapatmak adına başlatılmıştır. Her senenin temmuz-ağustos ve aralık-ocak aylarında YÖK tarafından kadrolar açılır ve kadrolara gerekli şartları sağlayanlar başvurur. ALES puanınızın %60'ı, mezuniyet puanınızın %25'i ve dil puanınızın %15'i alınarak ortaya çıkan ÖYP puanınızla YÖK'ün sitesinde açılan kadrolara 10 tercih yaparsınız ve merkezi olarak yerleştirilirsiniz.

ÖYP, "Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)" adlı yazımızda daha ayrıntılı anlatılmıştır.

Sonuç

Temel bilimler, adından da belli olduğu gibi preklinik bilimlerdir. Daha çok araştırmaya dayanır. Temel bilimleri seçen hekimler kalan hayatları boyunca araştırma, ders anlatımları, sınavlar gibi akademik konularla uğraşacaklardır. Nöbetleri olmayacak, hobi olarak acile veya başka yerlere takılmazlarsa hasta görmeyeceklerdir. Temel bilimlerin genel iş alanları bunlardır.

Diğer yandan tıp fakültesinde öğretim gören öğrencilerin temel bilimleri temel ve klinik bilimleri zamanında öğrenmiş tıp doktoru kökenli hocalarından öğrenmeleri daha verimli olacaktır. Yoksa zamanında klinik bilimlerle haşır neşir olmamış temel bilimler hocaları gerekli temel bilimler-klinik bilimler bağını kuramayacaklardır. Biyoloji ve diğer bölümler kökenli temel bilimler hocalarım yanlış anlamasınlar. Elbette öğrencilerin onlardan öğreneceği işin başka boyutları var. Her anabilim dalında da çeşitlilik ve farklı görüşler ortaya konması adına tıp harici bölümlerden gelen hocalarımızın bulunması iyi olacaktır. Lakin tıp doktoru kökenli hocaların ağırlıkta bulunması tıp eğitimi açısından elzemdir. Bu açıdan da biz tıp doktorlarının bu bakir alanı doldurması lazım.

Gelecek hayatınızda ve tıp kariyerinizde başarılar.